Kısaca: Yirmilik dişler (20 yaş dişleri), ağzın en arkasında en son süren üçüncü büyük azı dişleridir. Doğru konumda tamamen sürmüş, temizlenebilen ve sorun çıkarmayan bir yirmilik dişin çekilmesi şart değildir. Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit), çürük, komşu dişe zarar, kist veya ağrı varsa çekim önerilir. Gömülü veya yarı gömülü dişler çoğunlukla cerrahi yöntemle, lokal anestezi altında çekilir. İyileşme ilk birkaç günde belirgin şekilde rahatlar, tam iyileşme ise birkaç hafta sürer.
“Yirmilik dişim ağrıyor, çektirmem lazım mı?” sorusu, muayenehanede en sık duyduğumuz sorulardan biri. Arkasından genellikle ikinci soru gelir: “Çok acır mı, yüzüm şişer mi?” İnternette dolaşan korku hikayeleri yüzünden birçok insan bu işlemi yıllarca erteliyor. Oysa doğru planlanan bir yirmilik diş çekimi çoğu kişide sanıldığından çok daha sakin geçiyor.
Bu yazıda yirmilik dişlerin neden sorun çıkardığını, hangi durumda çekilmesi gerektiğini, hangi durumda dokunulmadan bırakılabileceğini ve çekim sonrası iyileşmeyi nasıl kolaylaştırabileceğinizi anlatıyoruz.
Yirmilik diş neden sorun çıkarır?
İnsan çenesi evrim sürecinde küçüldü ama diş sayısı aynı kaldı. Yirmilik dişler genellikle 17 ile 25 yaş arasında, yani diğer tüm dişler yerini aldıktan sonra sürmeye çalışır. Çenede yeterli yer yoksa diş ya hiç süremez, ya kısmen sürer ya da yan yatarak önündeki dişe dayanır.
Yirmilik dişlerin durumunu kabaca üç grupta düşünebiliriz:
- Tam sürmüş: Diş ağızda diğer dişlerle aynı hizada, karşı dişle temas ediyor ve temizlenebiliyor. Çoğu zaman sorun yoktur.
- Yarı gömülü: Dişin bir kısmı görünür, üzerinde diş eti kapağı vardır. Bu kapağın altına yiyecek ve bakteri girer, temizlenmesi neredeyse imkânsızdır. En sık sorun çıkaran grup budur.
- Tam gömülü: Diş kemik içinde, ağızda görünmüyor. Bazıları ömür boyu sessiz kalır, bazıları komşu dişin köküne baskı yapar veya çevresinde kist gelişir.
Hangi belirtiler yirmilik dişe işaret eder?
- En arka diş eti bölgesinde şişlik, kızarıklık ve ağrı
- Ağzı açmakta zorlanma, yutkunurken ağrı
- Ağızda kötü tat veya geçmeyen koku
- Kulağa, şakığa veya boyna yayılan ağrı
- Çene altında veya yanakta şişlik
- Önündeki dişte çürük veya hassasiyet
Özellikle yarı gömülü dişlerde görülen perikoronit, yani dişi örten diş eti kapağının iltihaplanması, sınıv dönemi, yoğun iş temposu veya hastalık sonrası gibi bağışıklığın düştüğü dönemlerde alevlenir. Bir kez yaşayanlarda tekrarlama eğilimi yüksektir.
Ateş, hızla büyüyen yüz şişliği, yutma veya nefes almada zorluk varsa bu acil bir durumdur, beklemeden başvurmanız gerekir. Bu konuda diş apsesi ve yüz şişmesi yazımız yol gösterici olabilir.
Her yirmilik diş çekilmeli mi?
Hayır. Bu konuda dürüst olmak gerekiyor, çünkü “nasılsa sorun çıkarır, çekelim” yaklaşımı her hasta için doğru değil. Kararı muayene ve röntgen bulguları belirler.
| Genellikle çekim önerilen durumlar | Çoğu zaman takip edilebilen durumlar |
|---|---|
| Tekrarlayan perikoronit atakı | Tam sürmüş, karşı dişle temas eden, temizlenebilen diş |
| Yirmilik dişte veya önündeki dişte çürük | Tamamen kemik içinde, belirti vermeyen ve röntgende patoloji görülmeyen diş |
| Komşu dişin köküne zarar veren konum | Komşu dişe teması olmayan, çevresinde değişiklik bulunmayan diş |
| Diş çevresinde kist veya iltihap | |
| Ortodontik veya protetik tedavi planının gerektirmesi |
Takip edilen dişler için düzenli kontrol ve gerektiğinde röntgen önemlidir. Bugün sessiz olan bir dişin yarın da sessiz kalacağının garantisi yoktur ama sorun çıkarmayan bir dişi sadece ihtimal üzerine çekmek de her zaman gerekli değildir. Bu dengeyi hekiminizle birlikte kurarsınız.
Çekim öncesi: Neden röntgen ve bazen tomografi?
Alt yirmilik dişlerin kökleri, alt dudak ve çeneye duyu veren sinir kanalına çok yakın olabilir. Üst yirmilik dişler ise sinüs boşluğuna komşu olabilir. Panoramik röntgen, dişin konumunu ve köklerin yapısını genel olarak gösterir. Köklerin sinire çok yakın göründüğü durumlarda üç boyutlu tomografi istenebilir. Bu sayede risk önceden değerlendirilir ve çekim tekniği buna göre planlanır.
Kliniğimizde panoramik röntgen ve 3D tomografi çekimi yapılabildiği için bu değerlendirme aynı ziyarette tamamlanabiliyor. Başka bir merkeze gidip gelmek zorunda kalmıyorsunuz.
Çekim nasıl yapılır?
Tam sürmüş ve düz duran bir yirmilik diş, diğer dişler gibi basit diş çekimi ile alınabilir. Gömülü veya yarı gömülü dişlerde ise cerrahi diş çekimi uygulanır. Süreç genel hatlarıyla şöyle ilerler:
- Bölge lokal anestezi ile uyuşturulur. İşlem sırasında baskı hissedebilirsiniz ama ağrı hissetmemeniz gerekir. Ağrı hissederseniz hekiminize söyleyin, ek anestezi yapılabilir.
- Gerekirse diş eti küçük bir kesiyle kaldırılır, dişin üzerindeki kemik kontrollü şekilde açılır.
- Diş çoğu zaman parçalara ayrılarak çıkarılır. Bu, çevre dokuları daha az zorlamak için yapılır.
- Bölge temizlenir ve dikilir. Bazı dikiler kendiliğinden eriyen tiptedir, bazıları bir hafta kadar sonra alınır.
İşlem süresi dişin konumuna göre değişir. Kolay bir çekim birkaç dakikada biterken, derin gömülü bir diş daha uzun sürebilir. Kliniğimizde ağız, diş ve çene cerrahisi alanında çalışan Prof. Dr. Mehmet Ali Erdem de cerrahi tedavilerde görev almaktadır.
Çok kaygılıysanız
Diş hekimi korkusu yaşıyorsanız veya birden fazla yirmilik dişin aynı seansta çekilmesi planlanıyorsa sedasyon seçeneği konuşulabilir. Sedasyon anestezi uzmanı tarafından uygulanır, kaygıyı azaltır ve işlemi daha rahat geçirmenizi sağlar. İleri vakalarda ameliyathane koşullarında genel anestezi de planlanabilir.
Çekim sonrası ilk günler: Neler normal?
İyileşmenin nasıl geçeceğini önceden bilmek, gereksiz endişeyi azaltır. Aşağıdakiler çekim sonrası beklenen durumlardır:
- Hafif kanama: İlk saatlerde tükürüğe karışan kanama normaldir. Verilen tamponu 30-45 dakika sıkıca ısırın.
- Şişlik: Genellikle ikinci veya üçüncü gün en yüksek seviyeye çıkar, sonra azalır. Bu bir enfeksiyon belirtisi değil, iyileşmenin doğal bir parçasıdır.
- Ağız açmada kısıtlılık: Çiğneme kasları bir süre gergin kalabilir, günler içinde düzelir.
- Morarma: Özellikle cerrahi çekimlerde yanakta veya çene altında hafif morluk görülebilir.
İyileşmeyi kolaylaştıran kurallar
- İlk 24 saat boyunca yanağın dışından soğuk kompres uygulayın: 15-20 dakika uygulayıp ara verin.
- İlk gün tükürmeyin, ağzınızı kuvvetle çalkalamayın ve pipetle bir şey içmeyin. Bunlar çekim yerindeki kan pıhtısını yerinden oynatabilir.
- Sıcak ve sert yiyeceklerden uzak durun. Ilık çorba, yoğurt, püre gibi yumuşak gıdalar tercih edin. Çiğnemeyi karşı tarafta yapın.
- Sigara içiyorsanız en az birkaç gün ara verin. Sigara, iyileşmeyi geciktiren ve ağrılı kuru soket riskini artıran en önemli etkenlerden biridir.
- Ertesi günden itibaren dişlerinizi fırçalayın ama çekim bölgesine nazik davranın. Hekiminiz önerirse ertesi günden itibaren ılık tuzlu suyla hafifçe çalkalayabilirsiniz.
- Başınızı biraz yüksekte tutarak uyumak şişliği azaltabilir.
- Size verilen ilaçları tarif edildiği şekilde kullanın. Antibiyotiği her çekimde rutin olarak değil, hekimin gerekli gördüğü durumlarda kullanın.
Kuru soket nedir?
Çekimden iki üç gün sonra ağrı azalacağına artıyor, kulağa vuruyor ve ağızda kötü bir tat hissediyorsanız, çekim yerindeki kan pıhtısı erken kaybolmuş olabilir. Buna kuru soket denir. Tehlikeli değildir ama oldukça ağrılıdır. Kliniğe başvurduğunuzda bölgeye yapılan uygulamayla ağrı genellikle hızla azalır. Sigara içmek ve ilk günlerde kuvvetli çalkalamak riski artırır.
Ne zaman tekrar aramalısınız?
- Tampona rağmen durmayan kanama
- Üçüncü günden sonra artan şişlik veya ateş
- Yutma veya nefes almada zorluk
- Birkaç gün geçtiği halde dudakta veya dilde devam eden uyuşukluk
- Çekimden günler sonra şiddetlenen ağrı
Perikoronit atakında muayeneye kadar ne yapabilirsiniz?
Yarı gömülü bir yirmilik dişin üzerindeki diş eti şişip ağrımaya başladığında, randevunuza kadar geçen sürede şunlar işinize yarayabilir:
- Bölgeyi fırçalamayı bırakmayın. Yumuşak bir fırça ile diş eti kapağının çevresini nazikçe temizleyin. Altında biriken yiyecek artıkları iltihabı besler.
- Ilık tuzlu suyla günde birkaç kez hafifçe çalkalayın.
- Ağrı için daha önce sorunsuz kullandığınız, size uygun bir ağrı kesiciyi prospektüsündeki dozda kullanabilirsiniz.
- Kendi başınıza antibiyotik başlamayın. Gerekip gerekmediğine hekim karar vermelidir.
- Karşı çenedeki diş şişmiş diş etine ısırıyorsa, bu da ağrıyı artırır. Muayenede bunu mutlaka söyleyin.
Bu adımlar atakı yatıştırabilir ama sebebi ortadan kaldırmaz. Aynı dişte ikinci veya üçüncü kez atak yaşıyorsanız, kalıcı çözümü hekiminizle konuşmanın zamanı gelmiş demektir.
Üst ve alt yirmilik dişler arasında fark var mı?
Evet, hem sorun çıkarma biçimleri hem de çekim süreçleri farklıdır. Alt yirmilik dişler daha sık gömülü kalır, perikoronit daha çok alt çenede görülür ve kökleri sinir kanalına yakın olabildiği için planlama daha dikkat ister. Alt çene kemiği daha yoğun olduğu için cerrahi çekim süresi ve sonrasındaki şişlik de genellikle daha belirgindir.
Üst yirmilik dişler ise çoğu zaman daha kolay çıkar ve iyileşme daha hızlı olur. Ancak kökleri sinüs tabanına yakınsa, çekim sonrası birkaç gün burun sümkürme ve sert hapşırmaktan kaçınmanız istenebilir. Bazen üst yirmilik diş yanağa doğru eğik sürer ve yanağın içini sürekli ısırarak yara açar. Bu da çekim nedenlerinden biridir.
Ne zaman çektirmek daha mantıklı?
Yirmilik diş çekimi çoğu zaman acil olmayan, planlanabilir bir işlemdir. Bu yüzden zamanlamayı hayatınıza göre ayarlamak mümkün. Birkaç pratik öneri:
- Öğrenciyseniz sınav haftalarının hemen öncesini değil, dönem arası veya sınavlardan sonraki dönemi seçin. Tekirdağ’da okuyan üniversite öğrencileri için yarıyıl tatili iyi bir zaman olabilir.
- Çalışıyorsanız işlemi hafta sonu öncesine denk getirmek, en şişkin günleri evde geçirmenizi sağlar.
- Hamilelik planlıyorsanız sorun çıkaran bir yirmilik dişi gebelik öncesinde değerlendirtmek mantıklıdır. Hamilelikte tedavi mümkün olsa da seçenekler daha sınırlıdır.
- Ortodontik tedavi görüyorsanız zamanlamayı ortodontistiniz ile birlikte planlayın.
Yaş da bir etken. Genç yaşlarda kökler henüz tam gelişmemiş ve kemik daha esnek olduğu için iyileşme genellikle daha hızlı olur. Bu, herkesin gençken çektirmesi gerektiği anlamına gelmez ama çekilmesi kesinleşmiş bir dişi yıllarca ertelemenin de avantajı yoktur.
Tekirdağ ve çevresinden gelenler için
Kliniğimiz Süleymanpaşa’da yer alıyor. Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı, Ergene, Saray, Muratlı, Malkara, Hayrabolu, Şarköy ve Marmaraereğlisi’nden gelen hastalarımız da var. Uzaktan geliyorsanız şunu öneririz: çekim günü mümkünse yanınızda biri olsun ve dönüşte araba kullanmak zorunda kalmayın, özellikle sedasyon uygulanacaksa bu şarttır. Toplu taşıma hatları ve harita için iletişim sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Yirmilik diş çekimi çok acır mı?
İşlem lokal anestezi altında yapıldığı için sırasında ağrı hissetmemeniz gerekir, baskı ve titreşim hissedebilirsiniz. Anestezi geçtikten sonra ağrı olabilir. Bu ağrı çoğu kişide hekimin önerdiği ağrı kesicilerle kontrol altına alınır ve günler içinde azalır.
Çekimden sonra kaç gün işe gidemem?
Basit çekimlerden sonra çoğu kişi ertesi gün normal hayatına dönebilir. Cerrahi çekimlerde bir iki gün dinlenmek faydalıdır. Fiziksel olarak ağır işlerde çalışıyorsanız bu süreyi hekiminizle konuşun.
Dört yirmilik diş aynı anda çekilebilir mi?
Bazı durumlarda mümkündür, özellikle sedasyon veya genel anestezi altında. Ancak çoğu hastada bir tarafın çekilmesi, iyileştikten sonra diğer tarafın çekilmesi tercih edilir. Böylece bir tarafı çiğneme için kullanabilirsiniz.
Çekim sonrası dudakta uyuşukluk kalıcı olur mu?
Alt yirmilik dişlerin sinire çok yakın olduğu durumlarda nadiren geçici uyuşukluk görülebilir. Çoğu zaman haftalar veya aylar içinde düzelir. Kalıcı his kaybı ise nadirdir. İşlem öncesi tomografi ile bu risk önceden değerlendirilir.
Yirmilik diş çekilince yüz şekli değişir mi?
Hayır. Yirmilik dişlerin çekilmesi yüz hatlarını değiştirmez. İlk günlerdeki şişlik geçicidir.
Yirmilik dişler diğer dişlerin çapraşıklaşmasına neden olur mu?
Bu, uzun süredir tartışılan bir konu. Mevcut bilgiler, ön dişlerdeki çapraşıklığın tek nedeninin yirmilik dişler olmadığını gösteriyor. Çapraşıklık için yirmilik diş çekimi ancak ortodontistin değerlendirmesiyle gündeme gelmelidir.
Son söz
Yirmilik dişler herkeste sorun çıkarmaz ama çıkardığında genellikle tekrar eder. Ağrı, şişlik ve iltihap atakları yaşıyorsanız, en doğru adım dişinizin konumunu bir röntgenle görmek ve kararı bilgiye dayanarak vermek. Doğru planlanan bir çekim, çoğu kişinin korktuğundan çok daha rahat geçiyor.
Yirmilik dişinizin durumunu öğrenmek için online randevu oluşturabilir veya 0282 264 16 76 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Tanı ve tedavi planı her hasta için ayrı ayrı belirlenir.
